BMI म्हणजे काय?

BMI, म्हणजे Body Mass Index, हा तुमच्या वजनाची तुमच्या उंचीशी तुलना करणारा एक साधा आकडा आहे. तो 1830 च्या दशकात Adolphe Quetelet नावाच्या बेल्जियन गणितज्ञाने तयार केला आणि नंतर सार्वजनिक आरोग्य संस्थांनी लोकसंख्येला वजनाच्या श्रेणींमध्ये विभागण्यासाठी जलद मार्ग म्हणून स्वीकारला. याचा परिणाम म्हणजे एकच असा आकडा जो सर्वसाधारणपणे सांगतो की तुमचे वजन त्या श्रेणीपेक्षा कमी, जवळपास, किंवा जास्त आहे का, जी बहुतेक संशोधनानुसार वजनाशी संबंधित सर्वात कमी आरोग्यजोखमीशी जोडलेली असते.

BMI तुम्ही किती चरबी बाळगता, तुम्ही किती ताकदवान आहात, किंवा तुमचे हृदय किती तंदुरुस्त आहे हे सांगत नाही. तो प्रत्येक शरीराकडे असे पाहतो जणू वजन एकाच स्रोतामुळे आले आहे, जरी समान BMI असलेल्या दोन व्यक्तींची शरीररचना खूप वेगळी असू शकते. म्हणूनच तो अंतिम निष्कर्षापेक्षा पहिल्या नजरेत पाहण्यासाठी अधिक उपयुक्त आहे.

BMI कसा मोजायचा

सूत्र लहान आहे. तुमचे वजन किलोग्रॅममध्ये घ्या आणि ते तुमच्या उंचीच्या मीटरमधील वर्गाने भागा.

BMI = वजन (kg) / उंची (m)²

जर तुम्ही पाउंड आणि इंचमध्ये काम करत असाल, तर त्यासाठीही एक आवृत्ती आहे जी तोच आकडा देते. तुमचे वजन पाउंडमध्ये 703 ने गुणा करा, आणि मग ते तुमच्या उंचीच्या इंचमधील वर्गाने भागा.

BMI = (वजन lbs मध्ये × 703) / उंची (in)²

उदाहरणार्थ, 70 किलोग्रॅम वजन आणि 1.75 मीटर उंची असलेल्या व्यक्तीचा BMI 70 ला 3.0625 ने भागल्यावर येतो, जो गोल करून 22.9 होतो. हा आकडा प्रौढांसाठी सामान्य वजन म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या श्रेणीत येतो.

BMI श्रेणी समजून घ्या

प्रौढांचा BMI साधारणपणे चार मुख्य गटांमध्ये विभागला जातो. मुलं आणि किशोरवयीनांसाठी वेगळी पद्धत वापरली जाते ज्यात वय आणि लिंग हेदेखील विचारात घेतले जातात.

या श्रेणी मोठ्या गटांमधून घेतलेल्या सरासरी आहेत. वैयक्तिक संदर्भ तरीही महत्त्वाचा असतो. व्यावसायिक रग्बी खेळाडू आणि दिवसभर बसून काम करणारा कार्यालयीन कर्मचारी यांचा BMI एकसारखा असू शकतो, पण कारणे पूर्णपणे वेगळी असू शकतात.

BMI अचूक आहे का?

BMI ज्या कामासाठी तयार केले गेले होते त्यासाठी अचूक आहे, म्हणजे वजन आणि उंची यांची एका आकड्यात तुलना करणे. शरीरातील चरबीचे थेट मापन म्हणून ते कमी अचूक आहे, आणि लोकांना बहुतेक वेळा नेमके तेच जाणून घ्यायचे असते. BMI ची तुलना शरीरातील चरबीच्या सर्वोत्तम मानक मापनांशी करणारे अभ्यास दाखवतात की सरासरीने BMI शरीरातील चरबीशी बऱ्यापैकी जुळतो, पण एखाद्या एकट्या व्यक्तीसाठी त्रुटीची मर्यादा मोठी असते.

दोन गोष्टींमुळे ही त्रुटी वाढते. पहिले म्हणजे BMI स्नायू आणि चरबी वेगळी करत नाही, त्यामुळे स्नायूंचे शरीर या सूत्राला जड वाटते. दुसरे म्हणजे शरीरातील चरबी कुठे साठली आहे याबद्दल BMI काहीच सांगत नाही. कंबरेभोवतीची चरबी ही नितंब आणि मांड्यांवरील तितक्याच चरबीपेक्षा चयापचयाच्या दृष्टीने अधिक जोखीम निर्माण करते, पण BMI प्रत्येक किलोग्रॅमला सारखेच मानते.

BMI दिशाभूल का करू शकतो

सर्वात स्पष्ट उदाहरण म्हणजे खेळाडू. 180 सेमी उंची आणि 100 किलो वजन असलेल्या वजनउचलपटूचा BMI सुमारे 30.9 येतो, ज्याला सूत्र स्थूल म्हणते. पण त्याच्या शरीरातील चरबीचे प्रमाण एक अंकी टक्केवारीत असू शकते. तोच BMI एखाद्या निष्क्रिय व्यक्तीत लक्षणीय अतिरिक्त चरबी दर्शवू शकतो. या दोन्ही शरीरांमध्ये फरक ओळखण्याची क्षमता या सूत्रात नाही.

आणखी काही गट ज्यांच्यासाठी BMI नियमितपणे दिशाभूल करणारे चित्र देतो:

• वयानुसार स्नायूमान कमी झालेल्या वृद्ध व्यक्तींचा BMI सामान्य राहू शकतो, जरी त्यांच्या शरीरात या आकड्याने सुचविल्यापेक्षा अधिक चरबी असू शकते.
• लांब हातपाय किंवा रुंद सांगाडा असलेल्या लोकांचा BMI अतिरिक्त चरबी नसतानाही जास्त येऊ शकतो.
• काही लोकसमूहांमध्ये डीफॉल्ट मर्यादांपेक्षा कमी BMI वरही चयापचयाशी संबंधित जोखीम दिसू शकते, तर इतरांमध्ये जास्त BMI वर ती कमी असू शकते. यासाठी काही आरोग्य संस्था समायोजित कटऑफ वापरतात.
• गर्भधारणा, शरीरात जास्त पाणी साचणे, आणि व्यायामानंतरची सूज यामुळे हा आकडा अल्पकालीन बदलू शकतो.

BMI वर अवलंबून राहावे का?

प्रामाणिक उत्तर असे आहे: याकडे निदान म्हणून नाही तर तपासणीसाठीचा आकडा म्हणून पाहा. लोकसंख्येच्या पातळीवर BMI चा आरोग्यपरिणामांशी चांगला संबंध दिसतो, म्हणूनच डॉक्टर अजूनही त्याचा वापर करतात. वैयक्तिक पातळीवर तो नकाशावरील एक बिंदू आहे, ज्यात कंबरेचे मोजमाप, रक्तदाब, रक्तचाचण्या, विश्रांतीतील हृदयगती, ऊर्जा, झोप, ताकद आणि कपडे कसे बसतात हेही समाविष्ट असते.

जर तुमचा BMI सामान्य श्रेणीत असेल आणि इतर सर्व निर्देशक चांगले दिसत असतील, तर कृती करण्यासारखे फारसे काही नसते. जर तो त्या श्रेणीबाहेर असेल, तर ते घाबरण्याचे कारण नसून मोठे चित्र पाहण्याचा संकेत आहे. कंबरेचा घेर यांसारख्या गोष्टींसोबत त्याचा मागोवा घेतल्यास हा आकडा अधिक उपयुक्त ठरतो, कारण BMI ज्याकडे दुर्लक्ष करतो ती पोटाभोवतीची चरबी त्यातून दिसते.

आरोग्यदायी BMI म्हणजे काय?

20 ते 65 वयोगटातील बहुतेक प्रौढांसाठी 18.5 ते 24.9 दरम्यानचा BMI हा वजनाशी संबंधित सर्वात कमी सरासरी जोखमीसाठी संदर्भ श्रेणी मानला जातो. काही संशोधनानुसार मृत्यूदराचा सर्वात कमी बिंदू प्रत्यक्षात 20 च्या सुरुवातीपासून 20 च्या मधल्या भागात असतो, आणि सामान्य श्रेणीच्या कडांपलीकडे गेल्यावर जोखीम वक्र तीव्र नसून सौम्य असतो.

आरोग्यदायी वजनाची व्याख्या एका BMI आकड्यापेक्षा तुम्ही कसे कार्य करता यावर अधिक चांगली ठरते. सातत्यपूर्ण ऊर्जा, चांगली ताकद, महिनोनमहिने स्थिर वजन, चांगली झोप आणि सामान्य लॅब अहवाल हे काट्यावरच्या 0.5 गुणांपेक्षा अधिक सांगतात. BMI चा वापर प्रवृत्ती ओळखण्यासाठी करा, आणि मग त्यामागचे कारण समजण्यासाठी इतर साधनांकडे वळा.